ODİSSEY DESTANI ÜZERİNE FONETİK ANALİZLER

Mahiye Morgül

               Tokat’ta gün ışığına çıkan mozaikteki yazıyı Sümerce Sarı Faduka olarak çözümledikten sonra Odissey destanında geçen antik sözcükler ilgimi çekmeye başladı. Destanın yazarı Homeros da Tokatlıdır. Yani, Homeros bizim Tokat uşağıdır!

Önce Odissey’i açalım. Lazca “Uşağı” fonetik dönüşümle İSEYİ olur. Çift SS olarak yazılınca bu ses Ş sesidir. İşeyi, Uşşuği, uşaği, ışığı, esiği, yerel şivemizde atası belirtilen O’nun oğuli demektir. “Kimun uşağisi? Kimun soy’indan?” olduğunu belirtmek için sonuna bir ek “us-is-si” daha alabiliyor. O zaman “Onun Uşağisi” şeklinde kelime tamamlanmış olur, belirtili tamlama olur. Burada Ata Uşağisi hatta Ata Soylu diye açılım bulur. Hatta son ek s/ş çoğul eki olup “ailesinden” anlamında “ler” eki verir; “Ata Soylardan” diye çevirebiliriz.

Yazar Homeros’u açalım: OMER-OS; Ömer ailesinden, Ömer’in oğlu’dur. H ön ektir, hatta HO ön ektir, düşebilir, kalan MER kök hecedir, Mer soylu SU-MER halkından demektir.

Azra Erhat kitabın önsözünde Kimmerler adlı halktan söz etmektedir. Kimmer adı antik kaynaklarda Sümerler için kullanılmaktadır. Hatta Kenger adı bile Sümerlerin diğer adıdır. Kimmerian Bosforus boğazı Kırım’dadır. Bundan da anlıyoruz ki daha geniş coğrafyada Sümer adı kullanılmaktadır. Sümerliler kendilerine Kengerler dermiş ve şimdi bakın Kerkük’te Basra körfezinin adı Kenger Körfezidir. Rize Fındıklı sahilinde eski bir semt adıdır Sümer Yalısı ve Lazca Sümercedir tespitimizi hatırlayalım. Bu örnekleri sayfalarca verebilirim. Lazların antik adı Eyzi Halkı (Kholkhis) aklınızın bir kenarında dursun. Antik Kholkis haritasının başkenti Amasya’dır, Amizoy (Mauzi/Ay-Hilal inanışlı halk) bu bölgedir. Destan’da Odissey Ay Adasına çıkacak! Serüven Ay-Gün Suyi Ege denizinde geçiyor zaten.

Tokatlı Homeros’un ata şehri de Kholkhis’tedir. Tokat, Ata GOD (Oğuz Ata) demektir. T harfi UTU, ODY heceleriyle uyumludur. Tokat çevresindeki yerleşim adlarında Turukkala (Turhal), Amizos (Amasya), Zela (Ulus /Halk yeri), Çorum (Şar-Uma, Ma’nın şehri) ve tüm Orta Karadeniz antik adıyla GOD YORA’dır, yani Akad/Oğuz Yöresi.

Dönelim kitaba, Odissey’e umuda (utkuya, zafere) gideceği yolu tarif veren bilge kadın Kirke’ye bakalım. Yunan kaynaklarında Kirke cadı olarak verilirken, Odissey’de Kirke akıl veren bilge, öngörüsü yüksek, aklın temsilcisi, tehlikelerden korunma yollarını öğreten, koruyucu melek Umay Ana rolündedir.

Kirke (Cirhe), bir anlatıya göre Kholkhis kralı Ayateş’in sirke yapmayı bilen, şifacı kızkardeşi olup Atina’ya kaçırılan, bakıcı olarak esir götürüldüğü sarayın mahzeninde sirke vb ilaçlar yapan, iyileşmesini istediği iyi insanlara şifa, kötü insanlara da zehir veren efsane şifacıdır. Otacı (Lazca şifacı) Prenses Media’nın halasıdır. Yunan elitleri için o bir cadıdır, Anadolu Oğuzlu/Kholkhis halkı için o koruyucu Umay Anadır. METİS, bilge kadın atadır. Burada Homeros’un destanında Yunan felsefecilerinin tersine olumlu kullanımda karşımıza çıkıyor, bu ayrıntı önemlidir.  

Destanda, Odissey fırtınada Ailos adasına çıkar. Efsaneye göre Fırtına Tanrısı bu Aİ-LOS adasında yaşamaktadır. Adanın adında ‘Ay Halkının yaşadığı yer” okuyorum. Buradan sonra Aiaiye adasına gider; AY –iye, Ay Yeri diye açılır. Bilge Kirke orada yaşamaktadır. Odissey Kirke ile yakınlaşır ve yoluna devam etmesi için ondan önemli bilgiler alır. Burada ayrıntıyı görelim; Kirke Yunan tarihinde cadı olarak gösterilirken Odissey’de tam tersidir.

Odissey’de sıkça geçen önemli isimlerden biri Mauzi’dir, Kafkasya’da AY demektir.  Halen Dağıstan’da kullanılır. Müzik yapan ilham perilerinin de adıdır, ozandır. Ay ilham verir bize, halen böyledir. Kitapta, şenliklerde türkü söyleyen ozan Demodo-Kos’a Mouza şöyle seslenir:

“Mouza, haydi dedi ozana, ünlü yiğitleri an, ünleri göklere çıkmış destanlar arasından beğen beğendiğini.”

Bana Artvin yöresinin Koçköroğlu’sunu, Han Ayvaz’ı, Demircoğlu’sunu anımsattı. Beğen beğen seç al onlardan söyle, diyor ozana. Ayrıca, Ozan Demodo-Kos adındaki KOS eki onun Oğuz ozanı olduğunu söyler ve Artvin bölgesinin antik adı Oğuzeli’dir. Dem-odo-Kos açılımda halkı birleştiren DEM/Cem yapan Ata Oğuz, yani ozan kavramını görüyoruz.

İlyada adlı eserinde de Homeros ilham almak için Olimpos’ta oturan Mouzalar’dan esin ister. Ulu Ma Opasi/Olimpos’un tanrıları… Kaf Dağlarının adı Olimpos olarak tanımlanmıştır, çünkü Ay İnanışlı halk, Medler, Maouziler Kaf Dağlıdır.

Odissey destanında kahramanımız kendi anlatısını bir halk ozanı aracılığıyla yapmaktadır. Azra Erhat Odisseia kitabında, sh.14’de diyor ki;

“Bu ne saygıdır ki, ozan tanrıdan esinli olsa da, bir ‘demiergos’, yani halk hizmetinde bir sanatçı olduğu halde, koca İthake kralı ve Troya kahramanı Odysseus, destanı Demodokos’un ağzından alıp sürdürmeyi ve bir sanatçıymış gibi, kendi destanını bir boydan bir boya kendi okumayı göze almaktadır!”

Bu paragraftan İthake ve Troya sözcüklerini alalım. İthake, umut ülkesi, varmayı hayal ettiğimiz yerdir. Dilimize UTKU (Zafer) olarak yer almıştır. Yani, varmak üzere mücadele ettiğin umut ülkesi. İşte bir özlü sözümüz;

“İthake’ye varamadığına üzülme, varmak için kat ettiğin yolda az şey kazanmadın.”

Bu özlü söz, Odissey’in özetidir diyebiliriz. Benim de esin aldığım en anlamlı sözdür.

Yukarıdaki satırlarda, Ocak 1970’de Azra Erhat’ın ÖNSÖZ yazdığı Homeros’un Odysseia adlı destanından (Çev. Azra Erhat ile A.Kadir, Can yay. 8.Baskı, 1996) önsözde geçen, Yunanca zannedilen bazı sözcükleri kendimce fonetik analizden geçirdim. Zile’de ortaya çıkan mozaikteki Türk mührü Sarı Faduka ve Antep mozaiğindeki Zeugma yazısını çözdükten sonra kendimde bu cesareti buldum.

Ancak birkaç yıl önce, Rize Türküleri Deyince  kitabımı baskıya hazırlarken Pers kralı 1.Darius Oğuz’un oğlu Kserkses (Çerkez), Lazbos adasında, elinde lir ile çalarak, şair SEFO ile atışırken mermer kayalara yapılan resmine rastlamıştım. Oğuz beyleri otağ kurduğu yerde ismini bırakır; LazBaşı kral bu adaya isim bırakmıştı.

O resim kitabımın ilk bölümünde yer aldı. Oradaki adı Smerdis /Atası Sümer’dir. Demek doğru iz üzerindeymişim.

(Bkz. Rize Türküleri Deyince, sayfa52)

https://mahiye.com/wp-content/uploads/2018/01/Rize-T%C3%BCrk%C3%BCleri-Deyince-29.5.2017-5-.pdf

Dilerim ve umarım, genç araştırmacılarımız bu çalışmalarıma devam eder.

Azim ve Karar,  25.9.2026