ÇAĞIN BİLEŞENLERİ : GALYUM, SEYREK ELEMENTLER, TANTAL

Türk ve dünya kamuoyu yapay zekanın fanteziye varan yanıyla ilgilenirken birşeylerin gözden kaçmaması olanaksız.

Yapay Zekâ’ya tutsak düşer miyiz?

Bu soruya yanıt ararken yapay zekânın gelişiminde önemli rolü olan elementler gözden kaçırılmamalı.

Trump’ın önce Ukrayna’nın sonra da Türkiye’nin seyrek elementlerine göz koyması hiç kuşkusuz konuya ilişkin (olmayan) farkındalığı doğurdu.

Yapay Zekâ’nın geliştirilmesi için veri merkezlerinin ve gelişmiş yongaların olmazsa olmazlar olduğu artık biliniyor.

Durum böyle olunca yonga yapımında önem taşıyan elementler üzerindeki egemenlik gündeme geliyor.

Galyum

Yüksek gerilim ve sıcaklık etkisi altında verimli çalışabilecek elektronik bileşenlerin temel yapıtaşıdır Galyum.

Galyumda Çin’in ezici üstünlüğü söz konusudur. Bu üstünlük % 99 oranıyla ifade edilmektedir. Çin’in bu stratejik üstünlüğünü korumak ve sürdürmek için Galyum dışsatımını sınırladığı biliniyor.

Galyum, alüminyum üretiminde kullanılan boksitin ayrışmasıyla açığa çıkan bir element. Çin’in alüminyum üretimindeki gelişmişliği günümüzdeki Galyum üstünlüğüne giden yolu açmıştır denebilir.

Seyrek Elementler

On yedi (17) elementten oluşan bu öbekte de Çin’in % 69’a varan üstünlüğü söz konusu.

Bu öbekte yer alan Neodimyum ve Praseodimyum güçlü mıknatısların üretiminde kullanılıyor. İçinde bulunduğumuz çağa “mıknatıs çağı” diyenlerin varlığı anımsandığında bu elementlerin önemi daha iyi anlaşılacaktır. Yarı iletken, optik gereçler ve ekranların yapımında da kullanılan seyrek elementler yapay zekanın temel taşlarıdır.

Tantal

Yapay Zekâ’nın önemli bileşenlerinden kondansatörlerin yapımında önemli rolü olan Tantalde ise egemenlik Afrika ülkelerinde. Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ruanda ve Nijerya dünya Tantal üretiminin % 83’ten çoğuna sahip.

Üç grup altında irdelenen stratejik elementlere sahip olmak elbette Yapay Zekâ’da üstünlük sağlamak anlamına gelmiyor.

Bu elementlere sahip olmak kadar onları ürüne dönüştürmek de bir o kadar önemli.

Sahip olduklarını işlemenin yanı sıra dünya pazarına sunumu konusunda söz sahibi olan Çin’in kısıtlayıcı önlemleri yarışta geri kalmak istemeyen ABD, Avrupa ve diğer ülkeleri element arayışına yöneltmiştir.

Önümüzdeki dönem ham madde arayışı savaşlarına sahne olacak gibi görünüyor.

Ukrayna ve Türkiye’den sonra sıra kim(ler)de?

Görsel, Herkese Bilim Teknoloji dergisinin 9 Ekim 2026 tarihli 541. sayısından alınmıştır.